Kuyumcu sözlüğü: ayar, milyem, has ve diğer terimler

Altının saflığının 24 üzerinden ifadesidir: 24 ayar saf altındır, 22 ayar alaşımın 24 parçasından 22'sinin altın olduğunu söyler. Darphane'ye göre Türkiye'de iç piyasaya sürülen mücevherler 22, 18 ve 14 ayar alaşımlardan yapılır. İngilizcedeki "karat" (22K) ayarın karşılığıdır; taşın ağırlık birimi olan kıratla (ct) karıştırılmamalıdır.

KuyumSmart'taÜrün kaydında ayar seçilir (altında 8, 10, 14, 18, 22 ve 24 ayar; gümüşte 800, 835, 925 ve 999); fiyat ve has karşılığı bu seçimden hesaplanır.

Saflığın binde olarak ifadesidir: 1 gram alaşımda kaç miligram saf altın bulunduğunu söyler. Darphane'nin sözlüğüne göre 22 ayarda gram başına 916, 18 ayarda 750, 14 ayarda 583 milyem altın bulunur; ihracata yönelik 21 ayar 875 milyemdir. Hesap olarak milyem = ayar ÷ 24 × 1000'dir.

KuyumSmart'taHer ayarın damga milyemi tanımlıdır; mağaza ayrıca hurda için ayar başına alış ve satış milyemini kendisi belirler.

Saf altındır; Darphane "saf altın denildiğinde 24 ayar altın" anlamına geldiğini yazar. Kuyumculukta bir ürünün has karşılığı, ağırlığının milyemle çarpılmasıyla bulunur: 10 gram 22 ayar bilezik 10 × 0,916 = 9,16 gram has altın içerir. Kanunda "has" için ayrı bir tanım yoktur; KDV tebliği özel matrah hesabında "has bedeli" ifadesini kullanır.

KuyumSmart'taSatış fiyatı, kasa bakiyesi, cari ve raporlar has gram üzerinden de tutulur; cari bakiye has altın gram olarak yazılabilir.

Mevzuatta en az 995/1000 saflıktaki bar ya da külçe altındır. Borsa İstanbul'da 1 kilogramlık külçe ve 1 ile 500 gram arası mini barlar işlem görür; Türk lirasıyla gram fiyatı yalnız mini barlarda uygulanır.

Gram cinsinden alınıp satılan külçe altındır. Borsa İstanbul'un mini bar tanımında en küçük boy 1 gramdır.

KuyumSmart'taGram altın (24, 22 ve 14 ayar) satış fişinde hem verilir hem alınır; piyasanın kendi alış ve satış kotasyonuyla fiyatlanır.

Uluslararası altın fiyatının birimidir: 1 troy ons tam olarak 31,1034768 gramdır. Borsa İstanbul dönüşümde 1 kilogram = 32,1507465 ons alır; dolar ve euro fiyatları ons başına verilir.

Kuyumcunun müşteriden aldığı, eritilmek ya da yeniden işlenmek üzere değerlendirilen kullanılmış altındır. Değeri gramı, ayarı ve alış milyemiyle bulunur. Bankaların fiziki altın toplarken uyguladığı asgari değerleme milyemleri BDDK yönetmeliğinde yazılıdır (ör. 22 ayar muhtelif hurda için 0,905); bu değerler bankalar içindir, altının saflığı değildir.

KuyumSmart'taHurda, satış fişinin 'aldıkların' tarafına girer; önerilen alış fiyatı gram × alış milyemi × canlı has altın kuruyla hesaplanır.

Kuyumcunun hurda altını alırken ve satarken esas aldığı milyemdir. Alış milyemi genellikle damga milyeminin altında tutulur; aradaki fark rafineri masrafını ve riski karşılar. Rakamı her kuyumcu kendisi belirler.

KuyumSmart'taYönetici her ayar için alış ve satış milyemini tanımlar; damga milyeminin üstündeki alış milyemi uyarıyla işaretlenir.

Altını ziynet eşyasına dönüştüren emeğin bedelidir; mevzuat "işlenmiş altın"ı işçilik uygulanarak ziynet veya süs eşyası hâline getirilmiş altın olarak tanımlar. Fiyat Etiketi Yönetmeliği, kıymetli madenden mallarda cinsine göre birim satış fiyatının gösterilmesini ve bu fiyata işçiliğin dahil olup olmadığının ayrıca belirtilmesini ister.

KuyumSmart'taİşçilik milyem olarak girilir ve ayar milyemine eklenir: fiyat = (işçilik + milyem) × net gram × has kuru × (1 + kâr marjı).

İşleme sırasında kaybolan kısımdır. Kuyumculuğa özgü resmî bir tanımı yoktur; dahilde işleme mevzuatı fireyi işleme sırasında kuruma, buharlaşma, sızma gibi yollarla yitirilen kısım olarak tanımlar. Darphane de Cumhuriyet altını üretimini belli bir işçilik ve fire oranı karşılığında yaptığını yazar.

Altının gerçek saflığının laboratuvarda ölçülmesidir. Ayar evlerine ilişkin tebliğ, altında ayar tespitinin TS EN ISO 11426 standardına göre kupelasyon yöntemiyle yapılacağını yazar.

Ürünün üzerine basılan, markayı ve ayarı gösteren işarettir. İlgili tebliğ, mevzuatta öngörüldüğünde ya da talep edildiğinde dış ticaret işlemlerine konu kıymetli maden ve eşyanın üzerine bu damganın basılacağını yazar.

Kuyumcu dilinde çeyrek, yarım, tam gibi sikke ve ziynet altınların genel adıdır.

KuyumSmart'ta14 sarrafiye türü tanımlıdır: eski ve yeni çeyrek, yarım, tam, ata, gremse ve beşibirlik ile reşat ve hamit. Hepsi 22 ayardır; satış fişinde alınır ve verilir.

Darphane'nin 22 ayar (916,6 milyem) olarak ürettiği altınlardır. Sikke ve ziynet olmak üzere iki grupta, beşlik, ikibuçukluk, birlik, yarımlık ve çeyreklik olarak beşer çeşitte basılır.

Aynı adı taşıyan iki Darphane altınıdır; sikke ziynetten biraz daha ağırdır. Örneğin ziynet çeyrek 1,754 gram, sikke çeyrek 1,804 gramdır.

Darphane'ye göre halk arasında Ata lira denen altın, Cumhuriyet altın sikkelerinden 7,216 gramlık birlik sikkedir.

Sultan V. Mehmed Reşad adına basılan altın türüdür; 2022'den bu yana yalnız Darphane tarafından üretilir. Ağırlıkları sikke Cumhuriyet altınıyla aynıdır (çeyrek 1,804 gram).

Kuyumcu dilinde iki buçuk birlik ağırlığındaki sikkenin adıdır; Darphane bu boyu "ikibuçukluk" olarak adlandırır (ziynet 17,540 gram, sikke 18,040 gram).

Gram has altının anlık alış ve satış fiyatıdır; kuyum fiyatları bu kurdan hesaplanır ve kur gün içinde defalarca değişir.

KuyumSmart'taKur Harem Altın'dan alınır; ürün fiyatı her açılışta ya da okutmada o anki kurla yeniden hesaplanır.

Fiyat Etiketi Yönetmeliği kıymetli taş ve madenden yapılmış mallarda etiket ve liste koyma zorunluluğu olmadığını; ancak bu malların cinslerine göre birim satış fiyatlarının gösterilmesi ve işçiliğin fiyata dahil olup olmadığının belirtilmesi gerektiğini yazar.

KuyumSmart'taFiyat, ürün okutulduğunda o anki kurla ekranda hesaplanır.

Altın ziynet eşyası ve sikke altın tesliminde KDV matrahı, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan tutardır (KDV Kanunu 23/e). Düşülecek has bedeli, Borsa İstanbul kapanış fiyatı ve ürünün ayarı esas alınarak bulunur.

Nihai tüketiciye satışta faturanın zorunlu olduğu tutardır. 2026 için genel had KDV dahil 12.000 TL, kuyumculukta 36.000 TL'dir.

Alıcı e-Fatura sistemine kayıtlı bir mükellefse e-fatura, değilse e-arşiv fatura düzenlenir; fark alıcının mükellefiyet durumundadır.

Belge düzenleme zorunluluğu olmayan bir kişiden mal alan tüccarın düzenlediği belgedir (VUK 234). Kuyumcu, müşteriden hurda ya da eski ziynet aldığında düzenler; teslimden itibaren en geç yedi gün içinde, iki nüsha olarak ve satana imzalatılarak. Tutar sınırı yoktur.

30.000 TL'yi aşan tahsilat ve ödemelerin banka, ödeme kuruluşu ya da PTT aracılığıyla yapılıp bu kurumların belgesiyle belgelenmesi kuralıdır. Kuyumcuya özgü değildir ve mükellef olmayanları da kapsar.

Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bağlı, suç gelirlerinin aklanmasının ve terörün finansmanının önlenmesiyle görevli kurumdur. Kuyumcular aklama mevzuatında yükümlü olduğu için MASAK'la iki yerde karşılaşır: şüpheli işlemi ona bildirirler ve yükümlülüklere uyup uymadıkları onun denetimindedir.

Kuyumcunun aklama mevzuatındaki yükümlülüklerine uymasıdır: eşiği aşan işlemde kimlik tespiti, müşterilerin malvarlığı dondurma listesine karşı devamlı izlenmesi, şüpheli işlem bildirimi ve kayıtların sekiz yıl saklanması. Bankalar ve aracı kurumlar gibi kuyumcu uyum programı oluşturmakla ya da münhasıran uyum görevlisi atamakla yükümlü değildir; Uyum Programı Hakkında Yönetmelik md. 32/A eğitim, gözetim, izleme ve kontrol çalışmalarını yürütmeyi kuyumcunun kendisine yükler.

KuyumSmart'taEşik takibi, NFC ile kimlik tespiti ve yasaklı liste taraması satış ekranında yürür, kayıt denetime hazır tutulur; uymak ve bildirmek işletmenindir.

Mevzuattaki adı müşterinin tanınmasıdır; KYC, İngilizce "know your customer" karşılığıdır. Kimlik tespiti, başkası hesabına işlem yapanın ve gerçek faydalanıcının tanınması, kamusal nüfuz sahibi kişi kontrolü ve olağandışı işlemlere özel dikkat bu başlığın altındadır. Yasaklı listesi kontrolü ve şüpheli işlem bildirimi bunların yanında ayrı yükümlülüklerdir.

Kuyumcular aklama mevzuatında yükümlüdür. Tek işlemin ya da birbiriyle bağlantılı işlemlerin toplamı 370.000 TL veya üzerindeyse (7 Ekim 2026'dan beri) müşterinin kimliği işlemden önce tespit edilir; kimlik tespitine ilişkin belgeler son işlem tarihinden itibaren sekiz yıl saklanır.

KuyumSmart'taEşiği aşan fiş, kimlik bilgileri ve imza tamamlanmadan kapanmaz; kimlik NFC ile çipten okunur.

MASAK'ın tanımıyla aynı müşteri bazında gerçekleştirilen ve aynı mahiyette olan parça parça işlemlerin bütünüdür. Kimlik tespiti eşiğine bakılırken bu işlemlerin toplamı sayılır; yönetmelik toplamın hangi süre içinde yapılacağını tanımlamaz.

KuyumSmart'taMüşterinin aynı mahiyetteki önceki fişleri toplanır; toplam eşiğe ulaşıyorsa sistem bu fişleri gösterip bağlantılı olup olmadıklarını sorar.

Halk arasındaki adıyla yasaklı liste, mevzuattaki adıyla malvarlığı dondurulanlar listesidir: 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar kapsamındaki dondurma kararlarını içerir, kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır ve güncel liste MASAK'ın internet sitesindedir. Dondurma kararına aykırı her işlem hükümsüzdür; kuyumcu 25 Şubat 2025'ten beri müşterilerini bu listeye karşı devamlı izlemekle yükümlüdür. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi listesindeki kişinin işlemi ertelenir ve ivedilikle MASAK'a bildirilir (MASAK Genel Tebliği Sıra No: 34, 23 Eylül 2026).

KuyumSmart'taMüşteri fiş kapanırken ve liste değiştiğinde taranır; Türk vatandaşında eşleşme T.C. kimlik numarasıyla birebirdir. Eşleşmede satış durur, karar işletme yöneticisindedir.

Yurt içinde veya yabancı bir ülkede seçimle ya da atamayla önemli bir kamusal görev verilen üst düzey kişilerdir; eşleri, birinci derece akrabaları ve yakınları da kapsanır. Kuyumcu, müşterinin bu kişilerden olup olmadığını belirlemek için makul tedbirler alır; ilk kaynak, kimlik tespitinde zaten alınan iş ve meslek bilgisidir.

KuyumSmart'taKimlik tespitinde meslek ve KNSK beyanı alınır; yabancı KNSK olan müşteride işlem yönetici onayına bağlanır.

Şüphe doğuran bir işlemin tutarına bakılmadan, şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç on iş günü içinde MASAK'a bildirilmesidir. Kuyumcular için MASAK'ın yayımladığı form, sektörel rehberin ekindeki ŞİB formudur; kimlik tespiti için adı konmuş ayrı bir form öngörülmemiştir.

Darphane'nin rafinerilerin ürettiği standart külçe ve sikkeleri kayda aldığı sistemdir. Kayıt yükümlülüğü rafineriler içindir; perakende kuyumcuya kayıt yükümlülüğü getirmez.

Müşteriden eski ürün, hurda ya da sarrafiye alınıp aynı işlemde yeni ürün satılmasıdır; aradaki fark nakit, kart, havale ya da cariyle kapanır.

KuyumSmart'taSatış fişinde 'verdiklerin' ve 'aldıkların' iki taraf olarak durur; takas tek fişte yürür.

Müşteriyle aradaki borç-alacak kaydıdır. Kuyumculukta bakiye para kadar has gram olarak da tutulur.

KuyumSmart'taBakiyeler TL, USD, EUR, GBP, has altın gram ve has gümüş gram olarak ayrı tutulur; ekstre, borç yaşlandırması ve risk limiti vardır.

Bir müşterinin belirli dönemdeki devir, borç, alacak ve kapanış bakiyesini gösteren döküm.

KuyumSmart'taEkstre birim birim alınır ve Excel'e aktarılır.

Açık borcun ne kadar süredir beklediğine göre dilimlere ayrılmasıdır (0-30, 31-60, 61-90, 90+ gün gibi).

KuyumSmart'taTahsilat en eski borçtan düşülür; yaşlandırma birim başına görünür.

Kasadaki nakdin, sarrafiyenin ve hurdanın fiilen sayılıp kayıttaki bakiyeyle karşılaştırılmasıdır.

KuyumSmart'taGün açılışı ve kapanışı aynı sayımdır; sayım kasanın o anki bakiyesiyle başlar, her kalemin farkı kayda geçer.

İşletmenin kasadan ödediği giderdir; satış ya da alış fişine bağlı olmayan bir çıkıştır. Gider pusulasıyla karıştırılmamalıdır: gider pusulası belge düzenleme zorunluluğu olmayan kişiden mal alan tüccarın düzenlediği belgedir, masraf ise kasadan çıkan paranın kaydıdır.

KuyumSmart'taKasa hareketlerinde 'Masraf' türüyle elle kaydedilir; kasa eksiye düşemez. Hareket düzenlenmez ya da silinmez, yanlış girilen masraf iptal edilir ya da düzeltilir; eski kayıt geçmişte 'İptal' etiketiyle kalır.

Kartla, özellikle taksitli tahsilatta bankanın kestiği tutardır; oran taksit sayısına göre değişir.

KuyumSmart'taBanka hesabı ya da pos başına taksite göre oran tanımlanır; karta çekilen, bankanın kestiği ve hesaba net geçen tutar ayrı kaydedilir.

Radyo frekansıyla tanımlama: etikete gömülü çip, okuyucunun gönderdiği radyo dalgasına kimlik numarasıyla yanıt verir. Barkoddan farkı, görüş hattı gerekmemesi ve birçok etiketin aynı anda okunabilmesidir; kuyumcuda bu, vitrin ve depo sayımını ürün ürün değil tek turda yapmayı sağlar. Etiket ile okuyucunun aynı frekans bandında çalışması gerekir.

KuyumSmart'taÜrün kaydından RFID etiketi basılır; el terminaliyle vitrin turlanınca beklenen ve bulunan envanter karşılaştırılır. Etiketlerimiz UHF 860–960 MHz bandındadır.

İçinde çip ve anten bulunan etikettir. Görünen yüzüne ürün kodu, QR kod, ayar ve gram basılabilir ya da hiçbir şey basılmadan bırakılabilir; RFID okuması görünür yüzden bağımsız çalışır.

KuyumSmart'taEtiket, ürün kaydındaki kod, ayar ve gramla Zebra ZD621R'da basılır; yazıcı etiketi basarken çipini de kodlar.

Radyo dalgası gönderip etiketlerden gelen yanıtı toplayan cihazdır; el terminali biçimiyle vitrinde gezdirilir. Okuma mesafesi etiket tipine, anten gücüne ve ortamdaki metal yoğunluğuna göre değişir; kuyum vitrininde ürünlerin metal olması ve birbirine yakın durması okumayı zorlaştırır.

KuyumSmart'taSayım el terminalinde başlatılır, sonuç raporu KuyumSmart panelinde açılır.

Sayımın başında sistemdeki beklenen envanter alınır, okuyucuyla vitrin turlanır ve okunan etiketler bu envanterle karşılaştırılır. Sonuç bulunan, eksik ve fazla ürün olarak çıkar.

KuyumSmart'taEksik ve fazla ürün adet ve gram olarak, ayar ve kategori kırılımıyla raporlanır; sayım mağazanın büyüklüğüne göre 5–15 dakika sürer.

Kamerayla ya da 2D okuyucuyla okunan iki boyutlu kodlardır; küçük alana çok bilgi sığdırır.

KuyumSmart'taHer ürünün QR kodu otomatik oluşur ve müşteriyi canlı fiyatlı ürün sayfasına götürür; Zebra etiketinde ayrıca DataMatrix bulunur.

Ürünü tanıtan, okuyucuyla okunan koddur. Kuyumculukta barkodun işi, okutulduğunda ürünün ayar, gram ve işçilik bilgisini güncel fiyata bağlamaktır.

KuyumSmart'taÜrünün hâlihazırda taşıdığı barkod 'özel barkod' alanına girilir; okutma USB/Bluetooth okuyucuyla ya da kamerayla yapılır.

Termal transfer yazıcıda etiket üzerine baskıyı aktaran şerittir; resin ribon silinmeye ve sürtünmeye dayanıklı baskı verir.

Ürünün rafta satılmadan geçirdiği süredir; uzun bekleyen stok bağlı sermayeyi gösterir.

KuyumSmart'taRafta bekleme süresi stok raporlarında izlenir.