Kuyumcu sözlüğü: ayar, milyem, has ve diğer terimler

Altının saflığının 24 üzerinden ifadesidir: 24 ayar saf altındır, 22 ayar alaşımın 24 parçasından 22'sinin altın olduğunu söyler. Darphane'ye göre Türkiye'de iç piyasaya sürülen mücevherler 22, 18 ve 14 ayar alaşımlardan yapılır. İngilizcedeki "karat" (22K) ayarın karşılığıdır; taşın ağırlık birimi olan kıratla (ct) karıştırılmamalıdır.

KuyumSmart'taÜrün kaydında ayar seçilir (altında 8, 10, 14, 18, 22 ve 24 ayar; gümüşte 800, 835, 925 ve 999); fiyat ve has karşılığı bu seçimden hesaplanır.

Saflığın binde olarak ifadesidir: 1 gram alaşımda kaç miligram saf altın bulunduğunu söyler. Darphane'nin sözlüğüne göre 22 ayarda gram başına 916, 18 ayarda 750, 14 ayarda 583 milyem altın bulunur; ihracata yönelik 21 ayar 875 milyemdir. Hesap olarak milyem = ayar ÷ 24 × 1000'dir.

KuyumSmart'taHer ayarın damga milyemi tanımlıdır; mağaza ayrıca hurda için ayar başına alış ve satış milyemini kendisi belirler.

Saf altındır; Darphane "saf altın denildiğinde 24 ayar altın" anlamına geldiğini yazar. Kuyumculukta bir ürünün has karşılığı, ağırlığının milyemle çarpılmasıyla bulunur: 10 gram 22 ayar bilezik 10 × 0,916 = 9,16 gram has altın içerir. Kanunda "has" için ayrı bir tanım yoktur; KDV tebliği özel matrah hesabında "has bedeli" ifadesini kullanır.

KuyumSmart'taSatış fiyatı, kasa bakiyesi, cari ve raporlar has gram üzerinden de tutulur; cari bakiye has altın gram olarak yazılabilir.

Mevzuatta en az 995/1000 saflıktaki bar ya da külçe altındır. Borsa İstanbul'da 1 kilogramlık külçe ve 1 ile 500 gram arası mini barlar işlem görür; Türk lirasıyla gram fiyatı yalnız mini barlarda uygulanır.

Gram cinsinden alınıp satılan külçe altındır. Borsa İstanbul'un mini bar tanımında en küçük boy 1 gramdır.

KuyumSmart'taGram altın (24, 22 ve 14 ayar) satış fişinde hem verilir hem alınır; piyasanın kendi alış ve satış kotasyonuyla fiyatlanır.

Uluslararası altın fiyatının birimidir: 1 troy ons tam olarak 31,1034768 gramdır. Borsa İstanbul dönüşümde 1 kilogram = 32,1507465 ons alır; dolar ve euro fiyatları ons başına verilir.

Kuyumcunun müşteriden aldığı, eritilmek ya da yeniden işlenmek üzere değerlendirilen kullanılmış altındır. Değeri gramı, ayarı ve alış milyemiyle bulunur. Bankaların fiziki altın toplarken uyguladığı asgari değerleme milyemleri BDDK yönetmeliğinde yazılıdır (ör. 22 ayar muhtelif hurda için 0,905); bu değerler bankalar içindir, altının saflığı değildir.

KuyumSmart'taHurda, satış fişinin 'aldıkların' tarafına girer; önerilen alış fiyatı gram × alış milyemi × canlı has altın kuruyla hesaplanır.

Kuyumcunun hurda altını alırken ve satarken esas aldığı milyemdir. Alış milyemi genellikle damga milyeminin altında tutulur; aradaki fark rafineri masrafını ve riski karşılar. Rakamı her kuyumcu kendisi belirler.

KuyumSmart'taYönetici her ayar için alış ve satış milyemini tanımlar; damga milyeminin üstündeki alış milyemi uyarıyla işaretlenir.

Altını ziynet eşyasına dönüştüren emeğin bedelidir; mevzuat "işlenmiş altın"ı işçilik uygulanarak ziynet veya süs eşyası hâline getirilmiş altın olarak tanımlar. Fiyat Etiketi Yönetmeliği, kıymetli madenden mallarda cinsine göre birim satış fiyatının gösterilmesini ve bu fiyata işçiliğin dahil olup olmadığının ayrıca belirtilmesini ister.

KuyumSmart'taİşçilik milyem olarak girilir ve ayar milyemine eklenir: fiyat = (işçilik + milyem) × net gram × has kuru × (1 + kâr marjı).

İşleme sırasında kaybolan kısımdır. Kuyumculuğa özgü resmî bir tanımı yoktur; dahilde işleme mevzuatı fireyi işleme sırasında kuruma, buharlaşma, sızma gibi yollarla yitirilen kısım olarak tanımlar. Darphane de Cumhuriyet altını üretimini belli bir işçilik ve fire oranı karşılığında yaptığını yazar.

Altının gerçek saflığının laboratuvarda ölçülmesidir. Ayar evlerine ilişkin tebliğ, altında ayar tespitinin TS EN ISO 11426 standardına göre kupelasyon yöntemiyle yapılacağını yazar.

Ürünün üzerine basılan, markayı ve ayarı gösteren işarettir. İlgili tebliğ, mevzuatta öngörüldüğünde ya da talep edildiğinde dış ticaret işlemlerine konu kıymetli maden ve eşyanın üzerine bu damganın basılacağını yazar.

Kuyumcu dilinde çeyrek, yarım, tam gibi sikke ve ziynet altınların genel adıdır.

KuyumSmart'ta14 sarrafiye türü tanımlıdır: eski ve yeni çeyrek, yarım, tam, ata, gremse ve beşibirlik ile reşat ve hamit. Hepsi 22 ayardır; satış fişinde alınır ve verilir.

Darphane'nin 22 ayar (916,6 milyem) olarak ürettiği altınlardır. Sikke ve ziynet olmak üzere iki grupta, beşlik, ikibuçukluk, birlik, yarımlık ve çeyreklik olarak beşer çeşitte basılır.

Aynı adı taşıyan iki Darphane altınıdır; sikke ziynetten biraz daha ağırdır. Örneğin ziynet çeyrek 1,754 gram, sikke çeyrek 1,804 gramdır.

Darphane'ye göre halk arasında Ata lira denen altın, Cumhuriyet altın sikkelerinden 7,216 gramlık birlik sikkedir.

Sultan V. Mehmed Reşad adına basılan altın türüdür; 2022'den bu yana yalnız Darphane tarafından üretilir. Ağırlıkları sikke Cumhuriyet altınıyla aynıdır (çeyrek 1,804 gram).

Kuyumcu dilinde iki buçuk birlik ağırlığındaki sikkenin adıdır; Darphane bu boyu "ikibuçukluk" olarak adlandırır (ziynet 17,540 gram, sikke 18,040 gram).

Gram has altının anlık alış ve satış fiyatıdır; kuyum fiyatları bu kurdan hesaplanır ve kur gün içinde defalarca değişir.

KuyumSmart'taKur Harem Altın'dan alınır; ürün fiyatı her açılışta ya da okutmada o anki kurla yeniden hesaplanır.

Fiyat Etiketi Yönetmeliği kıymetli taş ve madenden yapılmış mallarda etiket ve liste koyma zorunluluğu olmadığını; ancak bu malların cinslerine göre birim satış fiyatlarının gösterilmesi ve işçiliğin fiyata dahil olup olmadığının belirtilmesi gerektiğini yazar.

KuyumSmart'taFiyat, ürün okutulduğunda o anki kurla ekranda hesaplanır.

Altın ziynet eşyası ve sikke altın tesliminde KDV matrahı, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan tutardır (KDV Kanunu 23/e). Düşülecek has bedeli, Borsa İstanbul kapanış fiyatı ve ürünün ayarı esas alınarak bulunur.

Nihai tüketiciye satışta faturanın zorunlu olduğu tutardır. 2026 için genel had KDV dahil 12.000 TL, kuyumculukta 36.000 TL'dir.

Alıcı e-Fatura sistemine kayıtlı bir mükellefse e-fatura, değilse e-arşiv fatura düzenlenir; fark alıcının mükellefiyet durumundadır.

Belge düzenleme zorunluluğu olmayan bir kişiden mal alan tüccarın düzenlediği belgedir (VUK 234). Kuyumcu, müşteriden hurda ya da eski ziynet aldığında düzenler; teslimden itibaren en geç yedi gün içinde, iki nüsha olarak ve satana imzalatılarak. Tutar sınırı yoktur.

30.000 TL'yi aşan tahsilat ve ödemelerin banka, ödeme kuruluşu ya da PTT aracılığıyla yapılıp bu kurumların belgesiyle belgelenmesi kuralıdır. Kuyumcuya özgü değildir ve mükellef olmayanları da kapsar.

Kuyumcular aklama mevzuatında yükümlüdür. Tek işlemin ya da birbiriyle bağlantılı işlemlerin toplamı 185.000 TL veya üzerindeyse müşterinin kimliği tespit edilir; kimlik tespitine ilişkin belgeler son işlem tarihinden itibaren sekiz yıl saklanır.

Şüphe doğuran bir işlemin tutarına bakılmadan, şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç on iş günü içinde MASAK'a bildirilmesidir. Kuyumcular bildirimi sektörel rehberin ekindeki ŞİB formuyla yapar.

Darphane'nin rafinerilerin ürettiği standart külçe ve sikkeleri kayda aldığı sistemdir. Kayıt yükümlülüğü rafineriler içindir; perakende kuyumcuya kayıt yükümlülüğü getirmez.

Müşteriden eski ürün, hurda ya da sarrafiye alınıp aynı işlemde yeni ürün satılmasıdır; aradaki fark nakit, kart, havale ya da cariyle kapanır.

KuyumSmart'taSatış fişinde 'verdiklerin' ve 'aldıkların' iki taraf olarak durur; takas tek fişte yürür.

Müşteriyle aradaki borç-alacak kaydıdır. Kuyumculukta bakiye para kadar has gram olarak da tutulur.

KuyumSmart'taBakiyeler TL, USD, EUR, GBP, has altın gram ve has gümüş gram olarak ayrı tutulur; ekstre, borç yaşlandırması ve risk limiti vardır.

Bir müşterinin belirli dönemdeki devir, borç, alacak ve kapanış bakiyesini gösteren döküm.

KuyumSmart'taEkstre birim birim alınır ve Excel'e aktarılır.

Açık borcun ne kadar süredir beklediğine göre dilimlere ayrılmasıdır (0-30, 31-60, 61-90, 90+ gün gibi).

KuyumSmart'taTahsilat en eski borçtan düşülür; yaşlandırma birim başına görünür.

Kasadaki nakdin, sarrafiyenin ve hurdanın fiilen sayılıp kayıttaki bakiyeyle karşılaştırılmasıdır.

KuyumSmart'taGün açılışı ve kapanışı aynı sayımdır; sayım kasanın o anki bakiyesiyle başlar, her kalemin farkı kayda geçer.

Kartla, özellikle taksitli tahsilatta bankanın kestiği tutardır; oran taksit sayısına göre değişir.

KuyumSmart'taBanka hesabı ya da pos başına taksite göre oran tanımlanır; karta çekilen, bankanın kestiği ve hesaba net geçen tutar ayrı kaydedilir.

Etiketteki çipin radyo dalgasıyla okunmasıdır; görüş hattı gerekmeden birçok etiket birlikte okunur. Etiket ile okuyucunun aynı frekans bandında çalışması gerekir.

Kamerayla ya da 2D okuyucuyla okunan iki boyutlu kodlardır; küçük alana çok bilgi sığdırır.

KuyumSmart'taHer ürünün QR kodu otomatik oluşur ve müşteriyi canlı fiyatlı ürün sayfasına götürür; Zebra etiketinde ayrıca DataMatrix bulunur.

Ürünü tanıtan, okuyucuyla okunan koddur. Kuyumculukta barkodun işi, okutulduğunda ürünün ayar, gram ve işçilik bilgisini güncel fiyata bağlamaktır.

KuyumSmart'taÜrünün hâlihazırda taşıdığı barkod 'özel barkod' alanına girilir; okutma USB/Bluetooth okuyucuyla ya da kamerayla yapılır.

Termal transfer yazıcıda etiket üzerine baskıyı aktaran şerittir; resin ribon silinmeye ve sürtünmeye dayanıklı baskı verir.

Ürünün rafta satılmadan geçirdiği süredir; uzun bekleyen stok bağlı sermayeyi gösterir.

KuyumSmart'taAktif stok 0-30, 31-90, 91-180 ve 181+ gün dilimlerinde görünür; en uzun bekleyen ürünler listelenir.