Hurda altın iki adımda hesaplanır. Birinci adım has karşılığıdır: gram × milyem. İkinci adım fiyattır: kuyumcu hurdayı has karşılığının tamamı üzerinden değil, kendi alış milyemi üzerinden alır ve güncel has kuruyla çarpar. Aşağıdaki örnekte 12,40 gram 22 ayar hurda 11,358 gram has altın eder; 900 alış milyemi ve temsili 6.900 TL has kuruyla önerilen alış fiyatı 77.004 TL’dir.
Önce milyem: ayar binde kaça denk gelir?
Ayar saflığın 24 üzerinden, milyem binde üzerinden ifadesidir. Milyem = ayar ÷ 24 × 1000.
| Ayar | Hesap (ayar ÷ 24) | Darphane sözlüğü | KuyumSmart varsayılanı |
|---|---|---|---|
| 24 | 1000 | 1000 (saf) | 995 |
| 22 | 916,7 | 916 | 916 |
| 21 | 875 | 875 (ihracata yönelik) | 875 |
| 18 | 750 | 750 | 750 |
| 14 | 583,3 | 583 | 585 |
| 10 | 416,7 | — | 417 |
| 8 | 333,3 | — | 333 |
Darphane’nin sözlüğü 24 ayarı saf altın olarak, yani 1000 milyem yazar. Mevzuattaki standart altın ise en az 995/1000 saflıktaki külçedir (Kıymetli Madenler Tebliği 2023/1, md. 4); KuyumSmart’ın 24 ayar varsayılanı bu yüzden 995’tir. Kuyumculuk için ayar ve tolerans listesi veren bir yönetmelik yoktur. Terimlerin kısa tanımları kuyumcu sözlüğünde.
Has karşılığı: gram × milyem
Hurdanın içindeki saf altın miktarı:
Has gram = hurdanın net gramı × milyem ÷ 1000
12,40 gram 22 ayar hurda için: 12,40 × 0,916 = 11,358 gram has altın.
Has değeri, bu gramın güncel has kuruyla çarpımıdır. Temsili 6.900 TL kurla 11,358 × 6.900 = 78.370,20 TL. Bu, altının içindeki metalin piyasa değeridir; kuyumcunun ödediği tutar değildir.
❗ Hesap net gram üzerinden yapılır. Taşlı hurdada taş altın değildir; taşın ağırlığı tartılan brüt gramdan düşülür.
Kuyumcunun alış fiyatı: alış milyemi
Kuyumcu hurdayı damga milyeminin altında bir alış milyemiyle değerlendirir. Hurda eritilip yeniden işlenmeden satılamaz; aradaki fark rafineri masrafını ve alımın riskini karşılar. Oranı her kuyumcu kendisi belirler, tek bir resmî rakam yoktur.
Önerilen alış fiyatı = net gram × alış milyemi × has kuru
Aynı hurda, temsili 900 alış milyemiyle:
| Hesap | Sonuç | |
|---|---|---|
| Has karşılığı | 12,40 × 0,916 | 11,358 g |
| Alışta esas alınan has | 12,40 × 0,900 | 11,160 g |
| Önerilen alış fiyatı | 11,160 × 6.900 TL | 77.004,00 TL |
| Has değeriyle fark | 78.370,20 − 77.004,00 | 1.366,20 TL |
Rakamlar hesabı göstermek içindir: kur ve milyem temsilidir, gerçek piyasa verisi ya da önerilen oran değildir.
Bankalar hurdayı hangi milyemle değerliyor?
Karşılaştırma için tek resmî tablo bankalar içindir. BDDK’nın kıymetli maden alım satımı yönetmeliği (md. 4/2), bankaların topladığı fiziki altını en az şu milyemlerle değerlendirmesini ister:
| Tür | Asgari milyem |
|---|---|
| 24 ayar (Darphane ürünü) | 0,995 |
| 22 ayar Darphane üretimi ziynet | 0,907 |
| 22 ayar muhtelif hurda altın | 0,905 |
| 21 ayar | 0,855 |
| 18 ayar | 0,725 |
| 14 ayar | 0,555 |
| 8 ayar | 0,2975 |
⚠️ Bu değerler bankaların asgari değerleme milyemidir; altının saflığı ya da kuyumcu için bağlayıcı bir oran değildir.
Alımda belge ve ödeme
Hesap bitince üç kural devreye girer:
- Gider pusulası. Belge düzenleme zorunluluğu olmayan bir kişiden altın alan kuyumcu gider pusulası düzenler ve bunu teslimden itibaren en geç yedi gün içinde yapar. Ayrıntısı: kuyumcuda gider pusulası.
- 30.000 TL’yi aşan ödeme. Bu tutarı aşan tahsilat ve ödemeler banka, ödeme kuruluşu ya da PTT aracılığıyla yapılır; kural yalnız altına özgü değildir. Ayrıntısı: kuyumcuda nakit sınırı.
- Kimlik tespiti. Tek işlem ya da birbiriyle bağlantılı işlemlerin toplamı 185.000 TL veya üzerindeyse müşterinin kimliği tespit edilir. Ayrıntısı: kuyumcuda MASAK kimlik tespiti.
⚠️ Bu yazı hesabın ve mevzuatın genel çerçevesini anlatır. Kendi durumunuz için mali müşavirinizin görüşü esastır.
KuyumSmart’ta nasıl işliyor
Yönetici her ayar için alış ve satış milyemini bir kez tanımlar. Tezgâhta hurda, satış fişinin “aldıkların” tarafına gram ve ayarıyla girilir; önerilen alış fiyatı gram × alış milyemi × canlı has altın kuruyla kendiliğinden hesaplanır. Personel fiyatı mağazanın belirlediği pazarlık payı içinde değiştirebilir, fazlası yöneticinin onayını ister. Hurdanın has karşılığı kasada görünür; karşılığında verilen nakit ya da ürün aynı fiştedir. Ayrıntılar satış, kasa ve cari sayfasında.
Kaynaklar
- Darphane — Küçük Sözlük (“Altın” ve “Has” maddeleri)
- Kıymetli Madenler Tebliği 2023/1, md. 4 — standart altın en az 995/1000
- Bankaların Kıymetli Maden Alım Satımına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, md. 4/2